არიან ადამიანები, რომელთა გახსენებასაც მხოლოდ ერთი სიმღერა, ერთი ფოტო, ან ერთი ფრაზა არ სჭირდება. საკმარისია, მათი სახელი ახსენო და მაშინვე მთელი ეპოქა ცოცხლდება – დრო, ადამიანები, შეხვედრები, ხმები, სიცილი და რაღაც ძალიან თბილი, რაც წლების შემდეგაც უცვლელად რჩება. მამუკა ონაშვილი სწორედ ასეთი ადამიანი იყო. მომღერალი, მხატვარი, იუმორით სავსე კაცი, მეგობარი, რომელსაც სხვისი გასაჭირი საკუთარ პრობლემად მიაჩნდა და არტისტი, რომელმაც სცენაზე ყველაზე მძიმე წლებშიც კი სინათლისა და სიცოცხლის ხალისის მოტანა შეძლო.
მისი ხმა ქართულ ესტრადას წლების განმავლობაში თან ახლდა, მაგრამ მამუკა ონაშვილი მხოლოდ სცენაზე მდგომი მომღერალი არასდროს ყოფილა. მის ცხოვრებაში ერთმანეთს უცნაურად ერწყმოდა მუსიკა, მხატვრობა, ადამიანების სიყვარული, მეგობრობა, სევდა, დაუფიქრებელი ნაბიჯები, დაკარგული შესაძლებლობები, დიდი გეგმები და კიდევ უფრო დიდი სურვილი – ყოველთვის ჰქონოდა სათქმელი და ეს სათქმელი ადამიანებამდე მიეტანა.
მამუკა ონაშვილმა საესტრადო მოღვაწეობა 1983 წელს დაიწყო, სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში არსებულ ბიგ-ბენდ „ნიას“ სოლისტად. 1994 წლიდან კი უკვე მისი სოლოკარიერის მნიშვნელოვანი ეტაპი დაიწყო ქართულ ესტრადაზე. წლების განმავლობაში იყო სატელევიზიო მუსიკალური და გასართობი შოუპროგრამების წამყვანი საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიის პირველ არხსა და აჭარის ტელევიზიაში. მონაწილეობდა შემოქმედებითი გაერთიანება „ლომისის“ ცნობილ პროექტშიც – „იუმორინა“.
მამუკა სცენაზე განსაკუთრებით რთულ პერიოდში გამოჩნდა, ბნელ და მძიმე 1990-იან წლებში, როდესაც ადამიანების ყოველდღიურობაში ძალიან ცოტა რამ იყო მხიარული და ნათელი. სწორედ მაშინ შეიყვარა ის მაყურებელმა. მას ჰქონდა განსაკუთრებული უნარი, თავადაც რომ რთული პერიოდი ჰქონოდა, სხვებისთვის ღიმილი არ დაეკარგა. ბევრი ქარცეცხლი გამოიარა, არაერთხელ მოუწია თავიდან დაწყებამ, იყო პერიოდიც, როდესაც სცენას ჩამოშორდა, თუმცა ხელოვნება მისთვის არასოდეს ყოფილა უბრალოდ პროფესია. ეს მისი ბუნება იყო, ის სივრცე, რომლის გარეშეც საკუთარ თავს ბოლომდე ვერ წარმოიდგენდა.
მამუკას ყოველთვის ჰქონდა გეგმები. მომავალზე ბევრს ფიქრობდა და ერთ-ერთ ინტერვიუში ამბობდა: „მინდა, 50 წლისამ საანგარიშო კონცერტიც გავაკეთო ფილარმონიაში. მაგ დროისთვის იქნებ საბოლოოდ დავუბრუნდე კიდეც ჩემს სათაყვანო თბილისს, რომელიც ძალიან მენატრება“.
თბილისი მისთვის უბრალო ქალაქი არ ყოფილა. განსაკუთრებით მაშინ ენატრებოდა, როდესაც ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე საკუთარ ქვეყანაზე მეტად უცხოეთში იყო რეალიზებული. თითქოს სულ ჰქონდა განცდა, რომ კიდევ უნდა დაბრუნებულიყო, კიდევ ერთხელ უნდა დაეწყო, კიდევ ერთხელ უნდა ეთქვა თავისი სიტყვა ქართულ სცენაზე. გეგმები ყოველთვის ჰქონდა – სიმღერები, კონცერტები, პროექტები, გამოფენა. მას სჯეროდა, რომ საუკეთესო სათქმელი ჯერ კიდევ წინ იყო.
თუმცა სცენისა და კარიერის მიღმა იყო მამუკა ონაშვილის პირადი ცხოვრება – გაცილებით ჩუმი, ფაქიზი და სევდიანი. თავადაც არაერთხელ უთქვამს, რომ პირადში ბოლომდე არ გაუმართლა. მიაჩნდა, რომ კაცისთვის ოჯახი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია და ალბათ, სწორედ ამიტომ იყო მისთვის ეს თემა მტკივნეული.
მამუკა ონაშვილი ირინა ჩიხლაძეზე იყო დაქორწინებული. ისინი 1994 წელს დაქორწინდნენ და 13 წელი ერთად იცხოვრეს, თუმცა ოჯახური ცხოვრება საბოლოოდ დასრულდა. წყვილს შვილი არ ჰყოლია. მათი დაშორების მიუხედავად, ურთიერთობაში სიძულვილი და ხმაურიანი კონფლიქტი არ დარჩენილა. ირინა ჩიხლაძე მოგვიანებით მამუკაზე დიდი სითბოთი იხსენებდა:
„ის იყო უსაყვარლესი ადამიანი, განსაკუთრებით მეგობრებისთვის. ნებისმიერ დროს შეეძლოთ დახმარება ეთხოვათ, რამდენჯერ ღამის 3 საათზე გავარდნილა. გვერდში მდგომი, კეთილი, საოცარი იუმორით. რამდენჯერმე ვნახე ბოლო ხანებში, მაგრამ არანაირი კონტაქტი არ გვქონია. კოვიდამდე რამდენიმე დღით ადრე. ისე დავშორდით, არ გვიჩხუბია და აქედან გამომდინარე, არასდროს გვქონია ცუდი ურთიერთობა. როგორც ვიცი, ცოლად არავინ შეურთავს. ადრე ჭორები გავრცელდა ერთ-ერთ ქალბატონზე და რომ ვკითხე, არ დამიდასტურა.
მისი გარდაცვალება ჩემთვის შოკი იყო, კიდევ არ მჯერა, რომ მამუკა აღარ არის. მთელი ღამე ვლოცულობდი, მითხრეს, გადარჩება და გამოვა მდგომარეობიდანო. იმედი მქონდა, რომ ყველაფერი კარგად დასრულდებოდა.
1994 წელს დავქორწინდით. 13 წელი ვიცხოვრეთ ერთად, მაგრამ შვილი არ გვყავდა. კარგის მეტი არაფერი მაქვს სათქმელი. ჩვენ პირად ურთიერთობებზე არც ადრე ვსაუბრობდით და, მით უმეტეს ახლა, არანაირი სურვილი მაქვს. ასეთი ტრაგედიის შემდეგ მის სულს პატივი უნდა ვცეთ“.
სწორედ ირინა ჩიხლაძესთან შესრულებული დუეტი, სიმღერა „ალექსანდრეს ბაღი“, დღემდე ბევრისთვის რჩება სიყვარულთან დაკავშირებულ განსაკუთრებულ მელოდიად. სიმღერად დაკარგულ, ნამდვილ და დიდ სიყვარულზე – იმ სიყვარულზე, რომლის დასრულებაც ყოველთვის დავიწყებას არ ნიშნავს. ზოგჯერ ადამიანები ერთმანეთს შორდებიან, მაგრამ ცხოვრების გარკვეული მონაკვეთი, მოგონება, ხმა და განცდა მაინც სამუდამოდ რჩება.
მამუკა ხშირად საუბრობდა იმაზეც, თუ რას შეცვლიდა საკუთარ ცხოვრებაში. იყო პერიოდი, როდესაც ამბობდა, არაფერს შევცვლიდიო. თუმცა ასაკთან და გამოცდილებასთან ერთად დამოკიდებულებებიც იცვლებოდა. ისიც კარგად ხვდებოდა, რომ ცხოვრება მოულოდნელობებით, შეცდომებითა და სიურპრიზებით არის სავსე. ყველაზე მეტად დაუფიქრებლად გადადგმულ ნაბიჯებს ნანობდა. ერთ რამეს კი განსაკუთრებულად ვერ ეგუებოდა – ტყუილს. ამბობდა, რომ ადამიანებისგან ტყუილი ყველაზე მეტად სტკენდა გულს.
მისთვის გულწრფელობა ერთ-ერთი მთავარი ღირებულება იყო. ალბათ ამიტომაც ახსოვთ მეგობრებს ისეთ ადამიანად, რომელთანაც შეიძლებოდა ნებისმიერ დროს მისვლა, დარეკვა და დახმარების თხოვნა. მას არ სჭირდებოდა განსაკუთრებული მიზეზი სხვის გვერდით დასადგომად. მეგობრის გაჭირვება საკმარისი იყო.
მამუკა ონაშვილს მუსიკის მიღმაც უამრავი გატაცება ჰქონდა და ზოგიერთი მათგანი თითქმის მეორე პროფესიად აქცია. ის ხომ პროფესიით მხატვარ-რესტავრატორიც იყო. ცხოვრების ბოლო წლებში კვლავ დაუბრუნდა პალიტრას და არაერთი საინტერესო ნამუშევარი შექმნა. „ბოლო დროს აქტიურად დავიწყე ყველა ჟანრში ხატვა და, სხვათა შორის, არც ისე ხელწამოსაკრავი ნამუშევრებია. ალბათ, გამოფენაც იქნება, მაგრამ ჯერ ავიდე ასე 50-მდე. ამის შემდეგ, ცხადია, გამოფენასაც გავაკეთებ. პროფესიით მხატვარ-რესტავრატორი ვარ, თუმცა ხატვა ჩემში უფრო ჰობის დონეზეა – როცა მომეხასიათება, მაშინ ვხატავ. ჩემთვის ხატვა ჩემი ემოციების გადმოცემის კიდევ ერთი საშუალებაა“ – ამბობდა არტისტი.
და სწორედ ეს სიტყვები ბევრს ამბობს მასზე. ემოციებს სიმღერითაც გადმოსცემდა და ფერებითაც. თითქოს მუსიკაში ვერ ჩატეულ განცდებს ტილოზე ტოვებდა, ხოლო ფერებში ვერ ნათქვამს სცენიდან უმღეროდა ადამიანებს. თუმცა ჰქონდა კიდევ ერთი გატაცება, რომელიც განსაკუთრებულად უყვარდა თევზაობა. ამაზე ყოველთვის განსაკუთრებული ბავშვური აღტაცებით საუბრობდა:
„ჩემი ყველაზე დიდი კაიფი არის თევზაობა. ვერც აღვწერ სიტყვებით, რა გრძნობა მეუფლება ამ დროს. ეს არის ალბათ ჩვენში შემორჩენილი პირველყოფილი ადამიანის აზარტი ნადირობისა. როცა ანკესი მაქვს წყალში და თევზს ველოდები, უდიდესი ნეტარება მეუფლება“.
ალბათ, სწორედ ასეთ მომენტებში, წყლის პირას, ხმაურიანი სცენებისა და ხალხით სავსე დარბაზებისგან შორს, მამუკა საკუთარ თავთან ყველაზე ახლოს რჩებოდა. არადა, მრავალმხრივ ნიჭიერ არტისტს ბავშვობაში მსახიობობაც იზიდავდა, თუმცა საბოლოოდ გენეტიკამ თავისი გაიტანა. მამამისი, გენო ონაშვილი, ერთ-ერთი პირველი ქართული საესტრადო ანსამბლის – „რეროს“ პოპულარული სოლისტი იყო. მამუკა თავადაც ამბობდა, რომ სწორედ მამის სიმღერებზე გაიზარდა.
„მამა, გენო ონაშვილი, ძალიან პოპულარული და ერთ-ერთი პირველი ქართული საესტრადო ანსამბლ „რეროს“ სოლისტი იყო. მათ სიმღერებზე გავიზარდე. გენეტიკა დიდი ოხერი რამეა და ადრიდანვე იჩინა თავი ჩემში სიმღერის ნიჭმა. 14 წლის ვიყავი, როდესაც ნოდარ ნიკოლაიშვილმა სცენაზე დამაყენა. იგი მაშინ სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ბიგ ბენდ – „ნიას“ ხელმძღვანელობდა. სწორედ ამ ინსტიტუტის კლუბში გაიმართა დიდი კონცერტი, სადაც მეც გამოვდიოდი. ენით აუწერელი მღელვარება დამეუფლა, გაფითრებული ვიდექი და ვკანკალებდი. მეჩვენებოდა, რომ ეს იყო მსოფლიოში ყველაზე დიდი სცენა და ყველაზე მნიშვნელოვანი კონცერტი. მეგონა, საერთოდ ვერ ვიმღერებდი. ნოდარმა მხარზე დამადო ხელი და მითხრა: „მამუკა, შენ ძალიან მაგარი მომღერალი ხარ, არ შეგეშინდეს, ყველაფერი კარგად იქნება“. ასე დაიწყო ჩემი პირველი ნაბიჯები ესტრადაზე“, – იხსენებდა მამუკა ერთ-ერთ ინტერვიუში.
იქნებ, მართლაც ასე იწყება ხოლმე დიდი სცენური ცხოვრება – ერთი პატარა სცენით, უზარმაზარი შიშით და ერთი ადამიანის მიერ სწორ დროს ნათქვამი სიტყვებით.
მამუკა ონაშვილის ცხოვრებაში კი მუდმივად იყო კიდევ ერთი ბრძოლა, კილოგრამებთან ბრძოლა. წონის დასაკლებად მან კუჭის ოპერაციაც გაიკეთა. ამ თემაზეც, როგორც თითქმის ყველაფერზე, იუმორით საუბრობდა, თუმცა მის სიტყვებში სირთულეც აშკარად ჩანდა.
„ორჯერ დავიკელი – 80 და 60 კილო. წარმოგიდგენიათ, რამდენია? როცა გავხდი, ბევრი ამბობდა, რომ ისევ ის პუტკუნა მამუკა ენატრებოდათ და უნდოდათ. ჰოდა, აი, ბატონო, შევასრულე თაყვანისმცემლების თხოვნა და ისევ მადიანად გამოვიყურები. ეს ხუმრობით. სინამდვილეში ძალიან ძნელია მუდმივად წონის კონტროლით ცხოვრება, განსაკუთრებით ჩემთვის. მე ცხოვრების სრულიად განსხვავებული გრაფიკი მაქვს. ღამე ვმუშაობ, გვიან კვება მიწევს. ხშირად ვარ თამადა. მომღერლობის გარდა, მაქვს ასეთი პროფესია – საღამოების წაყვანა, იუბილეების, ქორწილების თამადობა. წლები მემატება, სიბერისკენ მივდივარ, თანაც, ისეთ სფეროში ვარ, მინდა, ფორმაში ვიყო. სანამ გყავს მსმენელი, ასე ვთქვათ, მოთხოვნადი ხარ, მათ ახალი სიმღერები უნდა შესთავაზო, პლუს კარგადაც უნდა გამოვიყურებოდე, რაც მე ამდენი წლის განმავლობაში ვერ გავაკეთე, დავიკარგე. ახლა შემიძლია ხმამაღლა ვთქვა და დიდი ასოებით დაწეროთ, რომ მამუკა ონაშვილი არ დაკარგულა! ჩემს სათქმელს კიდევ ვიტყვი“, – ამბობდა მომღერალი ჟურნალ „სარკესთან“ ინტერვიუში.
„მამუკა ონაშვილი არ დაკარგულა“ – დღეს ეს სიტყვები განსაკუთრებით ემოციურად ჟღერს. მაშინ ის შემოქმედებით დაბრუნებას გულისხმობდა, დღეს კი ამ ფრაზას სრულიად სხვა მნიშვნელობა აქვს. ადამიანი შეიძლება სცენაზე აღარ იდგეს, ახალი სიმღერა აღარ ჩაწეროს და მეგობრებთან აღარ გამოჩნდეს, მაგრამ თუ მისი ხმა, სახელი და ადამიანებთან დაკავშირებული მოგონებები ცოცხალია, ის მართლაც არ დაკარგულა.
მამუკა ონაშვილი 55 წლის ასაკში, 2022 წლის აგვისტოში ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა. მისი მოულოდნელი სიკვდილი ახლობლებისთვის, მეგობრებისთვის და მსმენელისთვის მძიმე დარტყმა იყო.
შემდეგ გაჩნდა ისტორიებიც, რომლებიც ტრაგედიის შემდეგ განსაკუთრებულად მძაფრად იკითხებოდა. მომღერლის და, მაიკო ონაშვილი, მოგვიანებით იხსენებდა, რომ თითქოს მამუკას ქცევაში ბოლო პერიოდში რაღაც უცნაური იგრძნობოდა:
„ხომ იცით, ურემი რომ გადაბრუნდება, გზა მერე გამოჩნდებაო. ახლა რომ ვუკვირდები, თითქოს რაღაცებს ვკითხულობ, მის ქცევაში იყო ისეთი, რაც კარგს არ მოასწავებდა. იმ დღეს, როცა ეს ტრაგედია მოხდა, ვისთან ერთადაც ქეიფობდა, იმ ბიჭებმა თქვეს, ისეთი სადღეგრძელოები თქვა და ისე გვეხუტებოდა, ისე გვეფერებოდა, ეს მართლა თვალში საცემი იყოო… ჰო, იმ წუთას ამას ვერც ამოხსნი, აღიქვამ, ვერ ხვდები და მხოლოდ მერე ფიქრობ, აანალიზებ. არ ვიცი, შეიძლება ჩვენ, ადამიანები ვწერთ ამ წინათგრძნობასაც და შეიძლება, არც არაფერი იყო, რა გითხრათ?!“ – იხსენებდა მაიკო ონაშვილი.
ასეთი მოგონებები თითქმის ყოველთვის განსაკუთრებით მტკივნეულია. მხოლოდ შემდეგ იწყებს ადამიანი ბოლო შეხვედრების, ბოლო სიტყვების, ბოლო ჩახუტებებისა და თითქოს უმნიშვნელო დეტალების გახსენებას. მაშინ ყველაფერი ჩვეულებრივია, მერე კი თითოეულ ჟესტს სხვა მნიშვნელობა ეძლევა.
მამუკა ონაშვილის უახლოესი მეგობრების მოგონებებში ყველაზე ხშირად ერთი რამ მეორდება – მისი სიკეთე, იუმორი და ადამიანების გვერდით ყოფნის უნარი.
დათო როსტომაშვილი იხსენებდა:
„მამუკა სცენაზე ბნელ 1990-იანებში გამოჩნდა და ხალხს მაშინვე თავი შეაყვარა. ძალიან ბევრი ქარცეცხლი გაიარა, მაგრამ საზოგადოებას, მსმენელს მუდამ პოზიტიური ახსოვს… გარკვეული პერიოდი წავიდა სცენიდან, მაგრამ ხელოვნება მისთვის უმთავრესი იყო. ნებისმიერი ადამიანის გამხიარულება შეეძლო, რაც უნდა ცუდ ხასიათზე ყოფილიყო“.
ნუგზარ კვაშალი კი მამუკას მრავალმხრივ ნიჭზე და განსაკუთრებულ ადამიანურ ბუნებაზე საუბრობდა:
„ვერ გამოვყოფ, რა მიმართულებით უფრო ნიჭიერი იყო – როგორც მომღერალი თუ მხატვარი. ბოლოს ხატვა დაიწყო, რადგან წონის მკვეთრი მატება მოძრაობაში ხელს უშლიდა. საოცარ ნახატებს ქმნიდა, ნახატებშიც მისი უდიდესი სიყვარული იყო ჩაქსოვილი ადამიანების მიმართ. უიშვიათესია, მაგრამ იბადებიან ადამიანები, რომლებსაც ყველაფერი გამოსდით, რასაც კი ხელს ჰკიდებენ. სწორედ ასეთი იყო ჩვენი უსაყვარლესი მამუკა. ყველას გვერდით ედგა ჭირსა თუ ლხინში. მიუხედავად იმისა, რომ სიარული არ შეეძლო, მაინც მოვიდოდა მტკივანი ფეხებით და გვერდით დაგიდგებოდა“.
და ალბათ, სწორედ ეს არის ადამიანის ცხოვრებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი შეფასება. არა მხოლოდ რამდენი სიმღერა დაგრჩა, რამდენ სცენაზე იდექი, ან რამდენმა ადამიანმა იცოდა შენი სახელი, არამედ რას ამბობენ შენზე მაშინ, როცა თავად აღარ შეგიძლია საკუთარი თავის შესახებ რაიმეს თქმა.
მამუკა ონაშვილზე მეგობრები სწორედ ამას ამბობენ – რომ მოდიოდა, როცა სხვას სჭირდებოდა; რომ ეხმარებოდა; რომ ამხიარულებდა; რომ ადამიანს გულგრილად ვერ უყურებდა. ალბათ, ამიტომაც უყვარდა ხალხს ასე განსაკუთრებულად.
მის ცხოვრებაში იყო დიდი სცენა და მარტოობაც, წარმატება და იმედგაცრუება, სიყვარული და განშორება, ბრძოლა საკუთარ თავთან, ხატვა, თევზაობა, მეგობრები, დაუფიქრებელი ნაბიჯები და უამრავი გეგმა, რომელთა შესრულებაც ვერ მოასწრო. მაგრამ ერთი რამ მაინც მოასწრო, ადამიანების გულებში საკუთარი ადგილი დაეტოვებინა.
დღეს მამუკა ონაშვილის ხმა ძველ ჩანაწერებში ისევ ისმის, „ალექსანდრეს ბაღი“ ისევ სიყვარულის ისტორიას გვახსენებს, მისი ნახატები კვლავ მის ემოციებზე გვიყვება, ხოლო მეგობრები ისევ იმ კაცზე ლაპარაკობენ, რომელსაც სხვისი გამხიარულება მაშინაც შეეძლო, როცა თავად შეიძლება სულაც არ ჰქონდა სიცილის მიზეზი.
ერთ-ერთ ინტერვიუში მან თქვა: „მამუკა ონაშვილი არ დაკარგულა! ჩემს სათქმელს კიდევ ვიტყვი“.
ალბათ, ვერავინ იფიქრებდა, რომ წლების შემდეგ ეს სიტყვები ასე მძაფრად და ასე სიმბოლურად გაიჟღერებდა.
მამუკა ონაშვილი მართლაც არ დაკარგულა.
ის დარჩა იმ სიმღერებში, რომლებიც სიყვარულს გვახსენებს. იმ მეგობრების მოგონებებში, რომლებსაც ღამის სამ საათზეც კი დახმარებისთვის მიაკითხავდა. იმ სცენებში, სადაც ოდესღაც ნერვიულობისგან კანკალებდა და შემდეგ ათასობით ადამიანის საყვარელ არტისტად იქცა. იმ ტილოებში, რომლებზეც საკუთარ ემოციებს ფერებით ტოვებდა და, რაც მთავარია, იმ ადამიანების გულებში, რომლებიც მის სახელს დღესაც ღიმილითა და სევდით ერთად წარმოთქვამენ.
ზოგი არტისტი სცენას ტოვებს და თანდათან მოგონებად იქცევა. ზოგი კი სცენიდან მიდის, მაგრამ მისი ხმა დარბაზში კიდევ დიდხანს რჩება. მამუკა ონაშვილი სწორედ ასეთი იყო – დიდი გულის, დიდი იუმორისა და დაუმთავრებელი სიმღერების ადამიანი, რომლისთვისაც ცხოვრება შეიძლება მოულოდნელად დასრულდა, მაგრამ რომლის ამბავიც დასრულებული ჯერ კიდევ არ არის.
